İcbari sığorta nədir və necə işləyir?
İcbari sığorta avtomobil sahibinin başqasına vura biləcəyi zərərə görə mülki məsuliyyətini örtür və onu qanun tələb edir. Bu səhifədə müqavilənin müddətini, haqqın necə hesablandığını, sığortasızlığın nəyə başa gəldiyini və müqaviləni yoxlamağın rəsmi yollarını bir yerə yığmışıq.
İcbari sığorta kimə məcburidir?
Azərbaycanda qeydiyyatda olan hər bir nəqliyyat vasitəsinin sahibi icbari mülki məsuliyyət sığortası bağlamalı olur və bu tələb minik avtomobilindən tutmuş yük maşınına, avtobusa və motosikletə qədər hamıya şamil edilir, avtomobilin yaşından və ildə neçə kilometr yol getməyindən asılı olmayaraq.
Müqavilə avtomobilin özünə yox, sahibin məsuliyyətinə yazılır. Qəza törədəndə zərərçəkənin maşınına və sağlamlığına dəyən ziyanı sığortaçı ödəyir, sizin öz avtomobilinizin zədəsi isə bu müqaviləyə düşmür (onun üçün kasko ayrıca bağlanır).
Hansı nəqliyyat vasitələrinə icbaridir?
Siyahı düşündüyünüzdən genişdir, qanun yalnız minik avtomobilindən danışmır.
Meyar iki rəqəmdən ibarətdir. Mühərrikin işçi həcmi 50 kub sm və daha çoxdursa, ya da konstruktiv maksimal sürət saatda 50 kilometrdən artıqdırsa, həmin nəqliyyat vasitəsi üçün müqavilə bağlamaq icbaridir. Tipdən, markadan və modeldən asılı olmayaraq qayda hamıya işləyir.
- Bütün tipli mexaniki nəqliyyat vasitələri, onların qoşqu və yarımqoşquları.
- Tramvaylar və trolleybuslar.
- Traktorlar, meşə və kənd təsərrüfatında işlədilən mexaniki vasitələr.
- Texnoloji nəqliyyat vasitələri.
Elli kub santimetr həddi onu göstərir ki, mopedlərin böyük hissəsi də bu tələbə düşür, halbuki sahibləri çox vaxt belə düşünmür. Silahlı Qüvvələrə və digər birləşmələrə məxsus nəqliyyat vasitələri tələbdən kənarda qalır, qalan hallarda seçim yoxdur.
Burada bir məqamı da aydınlaşdırmaq lazımdır ki, qoşqu və yarımqoşqular siyahıda ayrıca göstərilib, deməli onların istifadəsindən yaranan məsuliyyət də sığortalanmalıdır, sahibləri bunu çox vaxt yalnız ilk real zərər dəyəndə öyrənir.
İcbari sığorta nəyi ödəyir, nəyi ödəmir?
| Hadisə | İcbari sığorta |
|---|---|
| Qarşı tərəfin avtomobilinə dəyən zərər | Ödəyir |
| Zərərçəkənin sağlamlığına dəyən ziyan | Ödəyir |
| Yol kənarındakı əmlaka (hasar, dirək, vitrin) zərər | Ödəyir |
| Sizin öz avtomobilinizin zədəsi | Ödəmir, kasko lazımdır |
| Avtomobilin oğurlanması | Ödəmir, kasko lazımdır |
| Dolu, sel, ağac aşması | Ödəmir |
Cədvəldən görünən məntiq sadədir. İcbari sığorta sizi yox, qarşı tərəfi qoruyur. Öz avtomobilinizin qorunması könüllü kasko müqaviləsi ilə təmin olunur və bu iki məhsulu qarışdırmaq sürücülərə ən baha başa gələn səhvlərdən biridir.
Müqavilə növləri
"İcbari sığortalar haqqında" Qanun avtonəqliyyat üzrə üç ayrı müqavilə növü müəyyən edir:
- Standart müqavilə Azərbaycanda qeydiyyatdan keçmiş nəqliyyat vasitələri üçün bağlanır və sürücülərin böyük əksəriyyəti məhz bununla işləyir.
- Sərhəd sığortası xaricdə qeydiyyatda olan, ölkəyə müvəqqəti daxil olan avtomobillər üçün nəzərdə tutulub.
- Yaşıl Kart əksinə işləyir. Azərbaycan avtomobili xaricə çıxanda bu sənəd tələb olunur.
İcbari sığorta neçə müddətə bağlanır?
Müqavilə qüvvəyə mindiyi tarixdən bir il (365 gün) işləyir və müddət bitəndə avtomatik uzanmır, bunu da bilmək lazımdır ki, yeni müqaviləni bağlamaq tamamilə avtomobil sahibinin öz üzərinə düşür.
Praktikada bu bir illik müddət ən çox problem yaradan detaldır. Görəcəksiniz ki, insan bir il əvvəl atdığı imzanı unudur və sürücülərin çoxu sığortasının bitdiyini yalnız yol polisi saxlayanda, ya da qəza baş verəndə öyrənir. Bitmə tarixini əvvəlcədən bilməyin yollarını avtomobil sığortasının bitmə tarixini yoxlamaq səhifəsində yazmışıq.
Sığorta haqqı necə hesablanır?
İcbari sığortanın hamı üçün eyni olan sabit qiyməti yoxdur. Məbləğ nəqliyyat vasitəsinin növündən, mühərrik həcmindən, istifadə ərazisindən və sürücünün qəza tarixçəsindən (bonus-malus) asılı olaraq hesablanır, elə buna görə də qonşunuzla eyni model maşın sürsəniz belə, ödədiyiniz məbləğlər fərqlənə bilər.
Hesablamanın məntiqini qiymət səhifəsində açıqlamışıq, bonus-malus siniflərini isə ayrıca cədvəldə vermişik.
Tarifi kim müəyyən edir?
Bu sığortada üç qurum iştirak edir və hər birinin öz işi var.
Mərkəzi Bank sığorta haqqının hesablanması qaydasını təsdiqləyir, deməli baza haqqı və əmsallar bazarda deyil, tənzimləyicidə müəyyən olunur. Sığorta şirkəti yalnız müqaviləni bağlayır və ödənişi həyata keçirir.
İcbari Sığorta Bürosu bütün müqavilələrin vahid reyestrini saxlayır. Elə buna görə də statusu hansı şirkətdə sığortalandığınızdan asılı olmayaraq bir yerdən icbari sığortanı yoxlamaq mümkündür.
Hüquqi əsas "İcbari sığortalar haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun Xüsusi bölməsinin 4-cü fəslidir. Tarif dəyişəndə həmin dəyişiklik bütün şirkətlərə eyni gün şamil edilir, deyə şirkət axtarmaqla icbari sığortanı ucuzlaşdırmaq mümkün deyil, bu da onu kaskodan köklü şəkildə fərqləndirir.
İcbari sığorta neçə manatdır?
Baza haqqı 50 manatdır, qalan hər şey əmsallarla hesablanır.
Rəqəmi görmək üçün bir misal da kifayətdir. Təcrübəli sürücü 1501–2000 sm³ mühərrikli avtomobil üçün Bakıda 82.5 manat ödəyir, rayonda 71.3 manat. Kiçik mühərrikdə məbləğ 47.5 manata enir, böyük mühərrikdə və pis bonus-malus sinfində bir neçə yüz manata qalxır.
Bir qayda da var ki, çoxu onu bilmir. Ödəyəcəyiniz məbləğ baza haqqı ilə mühərrik əmsalının hasilinin üç qatını keçmir, deməli əmsallar nə qədər pis olsa da, hesab sonsuz böyüməyir. Bütün cədvəllər icbari sığorta qiyməti səhifəsindədir.
Sığortasızlığa görə məsuliyyət
İcbari sığorta müqaviləsi bağlamamağa görə məsuliyyəti İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 469.3-cü maddəsi müəyyən edir. Fiziki şəxslər 50 manat, vəzifəli şəxslər 100 manat, hüquqi şəxslər isə 300 manat ödəyir. Maddənin qüvvədə olan redaksiyasını e-qanun.az saytından yoxlaya bilərsiniz.
Cərimə bu vəziyyətin ən ucuz hissəsidir. Sığortası olmayan sürücü qəza törədəndə zərərçəkənə dəyən bütün ziyanı öz cibindən ödəyir və bir orta ağırlıqlı hadisənin məbləği illik sığorta haqqını dəfələrlə üstələyir. Ətraflı hesabı cərimə səhifəsində açmışıq.
İcbari sığortanı necə yoxlamaq olar?
Müqavilənin qüvvədə olub-olmadığını bir neçə rəsmi kanaldan öyrənmək mümkündür:
- İcbari Sığorta Bürosu (isb.az) bütün şirkətlərin müqavilələrini vahid bazada saxlayır və nömrə ilə axtarış verir.
- Hadisə tarixinə yoxlama, eyni səhifənin ikinci bölməsi, keçmiş bir gündə hansı şirkətin müqaviləsinin qüvvədə olduğunu göstərir.
- my.gov.az portalı (və ya MyGov mobil tətbiqi) girişdən sonra şəxsi sığorta məlumatlarınızı göstərir.
- Sığorta şirkətinin çağrı mərkəzi müqavilənin bütün detallarını verir.
Addım-addım təlimatları ayrıca yazmışıq. Bax: icbari sığorta yoxla və nömrə ilə sığorta yoxla.
Sığortanızın nə vaxt bitdiyini bir daha düşünməmək üçün avtomobili pulsuz sığorta nəzarətinə qoşun. Şəxsi sığorta agentiniz sizin əvəzinizə mütəmadi yoxlayır. Bitməyə 30 gün qalmış sizə mesaj göndərir və zəng edir.
Təminat məbləği nə deməkdir?
Təminat məbləği sığortaçının bir hadisə üzrə ödəyəcəyi yuxarı həddir və qanunvericilik onu iki istiqamətə bölür. Birincisi zərərçəkənin əmlakına dəyən ziyandır (avtomobil, hasar, digər əşyalar) və sağlamlığa dəyən ziyan (müalicə xərcləri, əmək qabiliyyətinin itirilməsi, ölüm halları).
Zərər bu həddi keçəndə fərqi təqsirkar sürücü özü ödəyir. Bunu belə yadda saxlamaq lazımdır ki, icbari sığorta "hər şeyi ödəyir" prinsipi ilə yox, "müəyyən həddə qədər ödəyir" prinsipi ilə işləyir və bu incəliyi bilmək qəzadan sonra çox şeyi dəyişir.
Sığorta hansı ərazidə işləyir?
Standart müqavilə yalnız Azərbaycan Respublikasının ərazisində vurulan zərərləri əhatə edir.
Sərhədi keçən kimi o müqavilə susur. Xaricə çıxırsınızsa, getdiyiniz ölkədə qüvvədə olan sənəd Yaşıl Kartdır və onu yola düşməzdən əvvəl almaq lazımdır. Sərhəddə alınan birgünlük həll yoxdur, buna görə də bir çox sürücü səfəri gecikdirmək məcburiyyətində qalır.
Əks istiqamət də eyni məntiqlə işləyir. Xaricdə qeydiyyatda olan avtomobil Azərbaycana daxil olanda Yaşıl Kart təqdim etməlidir, sənəd yoxdursa, sərhəddə Sərhəd sığorta müqaviləsi bağlanır.
Bir qarışdırmanı da aradan qaldıraq. Müqavilə avtomobilin Azərbaycanda qeydiyyatda olmasına görə bağlanır, sürücünün vətəndaşlığı burada rol oynamır.
Səfəri planlaşdırarkən bunu nəzərə almaq lazımdır ki, Yaşıl Kartın qüvvədə olduğu müddət səfər günlərinin hamısını örtməlidir, əks halda qayıdış yolunda avtomobil sığortasız vəziyyətə düşür və xarici ölkədə baş verən hadisənin bütün zərəri sizin üzərinizə qalır.
Təminat məbləğləri nə qədərdir?
Rəqəmlər qanunla müəyyən edilib və bütün sığorta şirkətlərində eynidir.
| Zərərin növü | Yuxarı hədd |
|---|---|
| Bir fiziki şəxsin sağlamlığına dəyən zərər | 5 000 manat |
| Bir hadisə üzrə sağlamlığa dəyən zərərin cəmi | 50 000 manat |
| Üçüncü şəxslərin əmlakına dəyən zərər | 5 000 manat |
Bir incəlik var ki, onu az adam bilir. Müqavilə müddətində ödəniş edilsə belə, bu məbləğlər azalmır. İlin əvvəlində 5 000 manatlıq ödəniş alınıbsa, ilin sonunda baş verən ikinci hadisə üçün hədd yenə də 5 000 manatdır.
Üçüncü şəxs anlayışı da gözlədiyinizdən genişdir. Avtomobildəki sərnişinlər üçüncü şəxs sayılır, ölüm halında isə onların ailə üzvləri bu statusu alır.
Əmlak zərəri 5 000 manatı keçəndə fərqi təqsirkar sürücü öz cibindən ödəyir. Bugünkü qiymətlərlə orta sinif avtomobilin ciddi zədəsi bu həddi asanlıqla aşır, elə buna görə də çox sürücü üstünə kasko bağlayır.
Qəza baş verdikdə nə etməli?
- Hadisə yerini dəyişmədən təhlükəsizlik nişanını qoyun. Bilin ki, avtomobilləri yerindən tərpətmək sonrakı ekspertizanı çətinləşdirir.
- Qanunvericiliyin tələb etdiyi hallarda yol polisini çağırın və protokolun rəsmiləşdirilməsini gözləyin.
- Sığorta şirkətinizə bildirin. Bildiriş müddəti müqavilədə yazılır və gecikmə ödənişdən imtinaya səbəb ola bilər.
- Qarşı tərəfin sığortasını da yoxlayın. Hadisə tarixi və nömrə ilə həmin gün qüvvədə olan müqaviləni İSB bazasından yoxlamaq mümkündür.
- Foto, video, şahid məlumatı toplayın, sonradan hər biri işinizə yarayacaq.
Ödəniş hansı hallarda edilmir?
Müqavilə qüvvədə olsa belə, sığortaçı bəzi hallarda ödənişdən imtina edir və ya ödədiyi məbləği sonradan təqsirkardan geri tələb edir. Ən çox rast gəlinən səbəblər bunlardır:
- sürücü alkoqol və ya narkotik təsiri altında olub;
- sürücülük vəsiqəsi olmadan idarə edib;
- hadisə yerini tərk edib;
- zərər qəsdən vurulub;
- sığorta haqqı ödənilmədiyi üçün müqavilə heç vaxt qüvvəyə minməyib (ödənişin rolu müqavilə bağlama səhifəsində izah olunub).
Dəqiq siyahını müqavilə şərtlərində və qanunvericilikdə axtarmaq lazımdır.
Müqavilə bağlamaq üçün nə lazımdır?
Sənəd siyahısı qısadır, elə buna görə də müqavilə adətən on dəqiqəyə bağlanır.
- Şəxsiyyət vəsiqəsi.
- Avtomobilin qeydiyyat şəhadətnaməsi, başqa sözlə texpasport.
- Sürücülük vəsiqəsi, müqaviləyə yazılacaq hər sürücü üçün.
Bir detalı yadda saxlayın. Müqavilə imza atılan anda deyil, ödəniş edilən anda qüvvəyə minir, sənədlər doldurulub pul ödənilməyibsə, sığorta işləmir. Harada və necə bağlamaq olar, ayrıca yazmışıq.
İcbari sığorta ilə kasko arasında hansı fərq var?
İki məhsul tez-tez qarışdırılır, halbuki onlar tam fərqli işləri görür.
İcbari sığorta qarşı tərəfin zərərini ödəyir. Sizin təqsirinizlə zədələnən avtomobil, hasar və ya sağlamlıq bu müqavilə ilə örtülür, öz avtomobilinizin zədəsi örtülmür.
Kasko tam əksini edir, öz avtomobilinizi qoruyur. Burada qəza, oğurluq, təbii hadisə və vandalizm kimi hallar sığortalanır. Bir fərq də qiymətdədir. İcbari sığortanın tarifini dövlət müəyyən edir, kasko bazar məhsuludur və qiyməti avtomobilin dəyərindən asılıdır. Ətraflı: kasko nədir.
Müqavilə bitəndə nə baş verir?
Heç nə baş vermir, problem də elə budur.
Müddət bitəndə sizə nə SMS gəlir, nə də zəng. Avtomobil həmin gündən sığortasız sayılır, siz bunu ya yol polisi saxlayanda, ya qəzadan sonra öyrənirsiniz. Qəza halında zərəri tam öz cibinizdən ödəyirsiniz, cərimə də üstünə gəlir.
Buradan bir nəticə çıxır ki, bitmə tarixini əvvəlcədən bilmək lazımdır. Tarix şəhadətnamədə yazılıb, şirkət də onu deyir, açıq bazalar yalnız statusu göstərir. Nə etməli olduğunu iki səhifədə açmışıq, avtomobil sığortasının bitmə tarixini öyrənmək və sığorta bitibsə nə etməli.
Ən çox edilən səhvlər
| Səhv | Nəticəsi |
|---|---|
| Müqavilənin avtomatik uzandığını düşünmək | Bir gün sonra avtomobil sığortasız qalır |
| Sənədləri doldurub ödənişi etməmək | Müqavilə qüvvəyə minmir |
| Kasko var deyə icbarini bağlamamaq | İnzibati cərimə |
| Bitmə tarixini yaddaşa güvənmək | Bir il sonra unudulur |
| Kiçik zərəri rəsmiləşdirməmək | Sonradan ödəniş almaq çətinləşir |
Beş səhvin dördü eyni kökdən çıxır. Hamısında müqavilənin statusu izlənmir. Bitmə tarixini izləməyin üsulları isə heç bir xərc tələb etmir.
Tez-tez verilən suallar
İcbari sığorta neçə müddətə bağlanır?
Müqavilə qüvvəyə mindiyi tarixdən bir il (365 gün) işləyir və müddət bitəndən sonra avtomatik uzanmır, yeni müqaviləni siz bağlamalısınız.
İcbari sığortası olmayan sürücü nə qədər cərimələnir?
İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 469.3-cü maddəsinə görə fiziki şəxslər 50 manat, vəzifəli şəxslər 100 manat, hüquqi şəxslər isə 300 manat ödəyir.
İcbari sığorta öz avtomobilimin zədəsini ödəyirmi?
Xeyr, icbari sığorta yalnız üçüncü şəxsə dəyən zərəri ödəyir. Öz avtomobilinizin zədəsi və ya oğurlanması üçün kasko lazımdır.
İcbari sığorta avtomobilə, yoxsa sürücüyə bağlanır?
Müqavilə nəqliyyat vasitəsi sahibinin mülki məsuliyyətini sığortalayır, haqqın hesablanmasında isə sürücünün qəza tarixçəsi (bonus-malus) nəzərə alınır.
İcbari sığortanı onlayn yoxlamaq mümkündürmü?
Bəli. İcbari Sığorta Bürosunun isb.az saytından, my.gov.az portalından və ya MyGov mobil tətbiqindən müqavilənin statusunu öyrənə bilərsiniz. Bürodakı yoxlama həm bu günə, həm də keçmiş bir hadisə tarixinə işləyir.
İcbari sığorta ən çox nə qədər ödəyir?
Bir fiziki şəxsin sağlamlığına dəyən zərər üzrə 5 000 manat, bir hadisə üzrə sağlamlıq zərərinin cəmi üzrə 50 000 manat, üçüncü şəxslərin əmlakına dəyən zərər üzrə 5 000 manat. Bu məbləğlər müqavilə müddətində azalmır.
Motosiklet və mopedə icbari sığorta lazımdırmı?
Mühərrikin işçi həcmi 50 kub sm və daha çoxdursa, ya da maksimal sürət saatda 50 kilometrdən artıqdırsa, müqavilə bağlamaq icbaridir. Mopedlərin böyük hissəsi bu həddə düşür.
Sığorta haqqının məbləğini kim müəyyən edir?
Hesablama qaydasını Mərkəzi Bank təsdiqləyir, sığorta şirkəti isə yalnız müqaviləni bağlayır. Ona görə eyni avtomobil üçün bütün şirkətlərdə qiymət eyni çıxır.
Əlaqəli mövzular
- Avto sığorta növləri hansılardır və sizə hansı lazımdır?
- İcbari sığortanın qiyməti necə hesablanır?
- İcbari sığorta cəriməsi nə qədərdir?
- İcbari sığorta al: nə lazımdır və necə bağlanır?
- İcbari sığorta yoxla
- Nömrə ilə sığorta yoxla
- Sığortanı yoxlamağın yolları
- Avtomobil sığortasının bitmə tarixini necə yoxlamaq olar?
- Sığorta bitibsə nə etməli?
- Texpasport nədir, nömrəsi haradan tapılır?
- Yaşıl Kart sığortası nədir və kimə lazımdır?
- Kasko nədir və kimə lazımdır?
- Bonus-malus nədir və sığorta qiymətini necə dəyişir?
- Sığorta Yoxla haqqında
- Bizimlə əlaqə
- Məxfilik siyasəti