Bonus-malus nədir və sığorta qiymətini necə dəyişir?
Qonşunuzla eyni avtomobili sürüb icbari sığortaya fərqli məbləğ ödəyirsinizsə, səbəb çox vaxt bonus-malus sinfidir. Bu sinif sürücünün qəza tarixçəsini birbaşa qiymət əmsalına çevirir.
Bonus-malus nədir?
Bonus-malus icbari sığortada sürücünün qəza tarixçəsini qiymət əmsalına çevirən rəsmi mexanizmdir.
Ad latın sözlərindən gəlir, bonus yaxşını, malus pisi bildirir, sistem də elə bu məntiqlə qurulub ki, qəzasız il keçirən sürücü hər il bir pillə endirim toplasın, təqsiri ilə hadisə törədən sürücü isə eyni cədvəldə bir neçə pillə geri atılsın və növbəti müqavilədə artıq ödəsin.
Əmsal təxmini seçilmir. isb.az saytındakı rəsmi hesablama faylında 22 sinif və hər sinfə uyğun əmsal yazılıb, ən yaxşı sinif 0.6, ən pis sinif 3 verir.
Fərqin böyüklüyünü bir misal göstərir, belə ki eyni avtomobili eyni ərazidə və eyni şərtlərlə sığortalayan iki sürücüdən biri ən aşağı əmsalla, digəri ən yuxarı əmsalla hesablanır, aradakı məsafə də tam beş dəfə olur.
Hesablamanın qalan əmsalları avtomobilə baxır (mühərrik həcmi, ərazi, istismar müddəti), bonus-malus yalnız sizin keçmişinizə baxır (icbari sığortanın qiymət düsturu).
22 sinif və rəsmi əmsal cədvəli
Sinif nə qədər yüksəkdirsə, əmsal bir o qədər kiçik olur, 22-ci sinif ən ucuz, 1-ci sinif ən baha variantdır.
| BM sinfi | Əmsal | BM sinfi | Əmsal |
|---|---|---|---|
| 22 | 0.6 | 11 | 1.3 |
| 21 | 0.65 | 10 | 1.4 |
| 20 | 0.7 | 9 | 1.5 |
| 19 | 0.75 | 8 | 1.6 |
| 18 | 0.8 | 7 | 1.8 |
| 17 | 0.85 | 6 | 2 |
| 16 | 0.9 | 5 | 2.2 |
| 15 | 0.95 | 4 | 2.4 |
| 14 | 1 | 3 | 2.6 |
| 13 | 1.1 | 2 | 2.8 |
| 12 | 1.2 | 1 | 3 |
Cədvəlin ortasındakı 14-cü sinif neytral nöqtədir, onun əmsalı 1-dir və haqqı nə artırır, nə də azaldır.
İki yarı eyni sürətlə işləmir. Yuxarı yarıda hər pillə təxminən beş faiz endirim gətirir, aşağı yarıda isə addım böyüyür və 7-ci sinifdən sonra hər pillə iyirmi faizə qədər artım yazır.
Sinif hər il necə qalxır?
Sinif müqavilə bağlananda deyil, hesabat dövrü bitəndə yenilənir, qayda da rəsmi faylda iki cümlə ilə yazılıb.
- Hesablama dövründə 275 gündən çox sığortalı qalmısınızsa və ödəniş edilmiş hadisə baş verməyibsə, sinfiniz bir pillə qalxır.
- Sığortalı günlərin sayı 275-dən azdırsa, sinif yerində qalır, həmin il endirim gətirmir.
275 gün ilin təxminən dörddə üçüdür, iki müqavilə arasında üç aydan uzun fasilə verən sürücü həmin ili boşa salır.
Bir pillə beş faiz deməkdir. Neytral 14-cü sinifdən ən yaxşı 22-ci sinfə qalxmaq üçün səkkiz il dalbadal fasiləsiz sürmək, həmin illərin heç birində ödəniş edilmiş hadisəyə düşməmək və hər dəfə 275 günlük həddi keçmək lazım gəlir.
Bir qəza neçə pillə geri atır?
Qalxmaq illər aparır, düşmək bir hadisə ilə baş verir, rəsmi keçid cədvəli bunu açıq göstərir.
| Hazırkı sinif | Hadisə yoxdur | 1 hadisə | 2 hadisə | 3 hadisə |
|---|---|---|---|---|
| 22 (0.6) | 22 | 17 (0.85) | 13 (1.1) | 9 (1.5) |
| 18 (0.8) | 19 | 13 (1.1) | 9 (1.5) | 5 (2.2) |
| 14 (1) | 15 | 10 (1.4) | 6 (2) | 2 (2.8) |
| 10 (1.4) | 11 | 6 (2) | 2 (2.8) | 1 (3) |
Neytral 14-cü sinifdə olan sürücü bir təqsirli hadisədən sonra 10-cu sinfə düşür və əmsalı 1-dən 1.4-ə qalxır.
Ən yüksək sinif də toxunulmaz deyil. 22-ci sinifdəki sürücü bir hadisə ilə beş pillə geri atılır, səkkiz ilin endiriminin böyük hissəsini bir ilə itirir.
Burada bir incəlik var ki, cədvəl yalnız ödəniş edilmiş və sizin təqsirinizlə baş vermiş hadisələri sayır, qarşı tərəfin təqsiri ilə düşdüyünüz qəzadan sonra sinfiniz aşağı salınmır və yığdığınız endirim yerində qalır.
Endirim manatla nə qədər edir?
Rəqəmi görmək üçün sadə misal götürək. Mühərriki 1501 sm³ ilə 2000 sm³ arasında olan minik avtomobilini sığortalayırsınız, qalan bütün əmsalları 1 sayırıq.
Baza haqqı 50 manatdır, həmin mühərrik üçün əmsal 1.5-dir, çıxış nöqtəsi də 75 manat olur. Bundan sonra yekun məbləği yalnız bonus-malus sinfi dəyişir.
| BM sinfi | Əmsal | Bir illik haqq |
|---|---|---|
| 22 (ən yaxşı) | 0.6 | 45 manat |
| 18 | 0.8 | 60 manat |
| 14 (neytral) | 1 | 75 manat |
| 10 | 1.4 | 105 manat |
| 6 | 2 | 150 manat |
| 1 (ən pis) | 3 | 225 manat |
Real müqavilədə məbləğ bundan yuxarı çıxır, çünki yaş, təcrübə, ərazi və sürücü sayı əmsalları da hasilə qoşulur.
Bir qoruyucu qayda da var. Ödəyəcəyiniz məbləğ baza haqqı ilə mühərrik əmsalının hasilinin üç qatını keçmir, bu misalda yuxarı hədd 225 manat olur.
Sığortanızın nə vaxt bitdiyini bir daha düşünməmək üçün avtomobili pulsuz sığorta nəzarətinə qoşun. Şəxsi sığorta agentiniz sizin əvəzinizə mütəmadi yoxlayır. Bitməyə 30 gün qalmış sizə mesaj göndərir və zəng edir.
Şirkəti dəyişsəniz endirim itirmi?
Xeyr, tarixçə şirkətin öz sənədində deyil, vahid bazada saxlanılır.
Yeni şirkət müqavilə bağlamazdan əvvəl sinfinizi həmin bazadan oxuyur, endiriminiz sizinlə birlikdə köçür və hesablama sıfırdan başlamır.
Bu, qiymət müqayisəsi barədə bir nəticə də verir. İcbari sığortada tarif tənzimləndiyi üçün eyni sinif bütün şirkətlərdə eyni məbləği verir, əsl fərq ödəniş anında üzə çıxır (şirkət seçmək meyarları).
Sinfinizi haradan öyrənirsiniz?
Dəqiq sinfi sığortaçı vahid bazadan oxuyur, müqavilədəki rəqəm də elə oradan gəlir.
isb.az saytındakı kalkulyator rəsmi əmsallarla hesablayır, bir şərti sürücüləri çətinə salır, ona görə ki bonus-malus sinfini orada özünüz seçməlisiniz, sinfinizi bilmirsinizsə, çıxan rəqəm də yalnız təxmin olur.
Ən sadə yol müqavilə bağlayan şirkətdən soruşmaqdır, onlar bazaya baxıb sinfi deyirlər. Köhnə müqavilələrinizin fasiləsiz davam edib etmədiyini sığortanın bitmə tarixini yoxlayaraq özünüz izləyə bilərsiniz.
Kiçik zərəri sığortaya salmağa dəyərmi?
Qərar verməzdən əvvəl iki rəqəmi yan-yana qoymaq lazımdır, zərərin məbləği və növbəti illərin artımı.
Yuxarıdakı misalı davam etdirək. Neytral sinifdəki sürücü bir ödənişdən sonra 10-cu sinfə düşür, haqqı 75 manatdan 105 manata qalxır, sonrakı illərdə sinif ildə bir pillə geri qayıdır.
Dörd ilin artımını toplayanda rəqəm belə çıxır, 30 manat, 22.5 manat, 15 manat və 7.5 manat, cəmi 75 manat. Bu hesab kiçik mühərrikli avtomobil üçündür, böyük mühərrikdə məbləğ bir neçə dəfə artır.
Nəticə praktikdir. Yüz manatlıq cızığı öz cibinizdən ödəmək çox vaxt sərfəli olur, ciddi zərərdə isə sığortadan istifadə etməmək mənasızdır.
Öz avtomobilinizin zədəsi onsuz da icbari müqaviləyə düşmür, bunun üçün ayrıca kasko lazımdır.
Fasilə vermək iki yerdən baha başa gəlir
Müqaviləsiz keçən günlər eyni anda iki zərbə vurur.
Birinci zərbə dərhal gəlir, çünki sığortasız avtomobil üçün İXM 469.3 üzrə cərimə yazılır. İkinci zərbə bir il sonra görünür, belə ki 275 günlük şərt pozulanda sinfiniz qalxmır.
Sürücülərin çoxu ikinci zərbəni heç hiss etmir, növbəti müqavilənin niyə ucuzlaşmadığını da başa düşmür, cavab isə bir cümlədədir, həmin il bazada natamam sayılır və sinfi yuxarı qaldırmır.
Ən çox edilən üç səhv
- Endirimi şirkətə bağlamaq. Sinif vahid bazadadır, şirkəti dəyişmək endirimi silmir, uzun illər bir yerdə qalmaq da əlavə bonus vermir.
- Hər cızığı sığortaya salmaq. Kiçik ödəniş növbəti dörd ildə özündən bahaya düşə bilər, hesabı əvvəlcədən aparmaq lazımdır.
- Müqaviləni gecikdirmək. Bir neçə həftəlik fasilə 275 günlük şərti pozur, itirilən il də geri qayıtmır.
Dördüncü səhv siyahıya girmir, amma qeyd etməyə dəyər, ona görə ki sinfini heç vaxt soruşmayan sürücü illərlə təxmini rəqəmlərlə yaşayır, halbuki şirkətə verilən bir sual məsələni elə həmin gün həll edir.
Tez-tez verilən suallar
Bonus-malus nədir?
İcbari sığortada sürücünün qəza tarixçəsini qiymət əmsalına çevirən rəsmi mexanizmdir. Qəzasız illər haqqı azaldır, təqsirli hadisələr isə artırır.
Bonus-malus sinfi neçə olur?
Rəsmi cədvəldə 22 sinif var. Ən yaxşı 22-ci sinif 0.6 əmsalı, ən pis 1-ci sinif 3 əmsalı verir, neytral 14-cü sinfin əmsalı 1-dir.
Bir qəza endirimi nə qədər azaldır?
Neytral 14-cü sinifdə olan sürücü bir ödənişdən sonra 10-cu sinfə düşür və əmsalı 1-dən 1.4-ə qalxır. Yüksək siniflərdə düşmə beş pillə ola bilir.
Sığorta şirkətini dəyişsəm bonus-malusum itirmi?
Xeyr. Sinif vahid bazada saxlanılır, yeni şirkət də müqavilə bağlamazdan əvvəl onu həmin bazadan oxuyur, endirim sizinlə köçür.
Qəzam olmayıb, sinfim niyə qalxmadı?
Çünki sinif üçün ildə 275 gündən çox sığortalı qalmaq şərtdir. Müqavilələr arasında uzun fasilə veribsinizsə, sinif yerində qalır.