İcbari sığorta cəriməsi nə qədərdir?
İcbari sığorta müqaviləsi bağlamamaq inzibati xətadır və İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 469.3-cü maddəsi ilə tənzimlənir. Cərimə bu vəziyyətin ən ucuz hissəsidir, əsl risk qəza anında üzə çıxır.
İXM 469.3-cü maddə nə deyir?
Bu sorğunu birbaşa maddə nömrəsi ilə yazanlar çoxdur, cavabı da ilk sətirdən veririk.
Söhbət İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 469.3-cü maddəsindən gedir. Maddə yalnız bir konkret əməli cəzalandırır. Nəqliyyat vasitəsinin sahibi sığortaçı ilə icbari sığorta müqaviləsi bağlamayıbsa, həmin hal üçün inzibati cərimə tətbiq olunur.
Burada bir incəlik var ki, onu çox vaxt qarışdırırlar. Maddə kağız sənədi yanınızda gəzdirməməyi deyil, məhz müqavilənin olmamasını cəzalandırır. Müqavilə qüvvədədirsə, sənəd avtomobildə olmasa da cərimə üçün əsas yaranmır, yoxlama artıq vahid elektron bazadan aparılır.
Cərimənin məbləği şəxsin kateqoriyasından asılıdır və aşağıdakı cədvəldə göstərilib. Fiziki şəxs üçün rəqəm 50 manatdır, bu da bir illik sığorta haqqının baza məbləği ilə üst-üstə düşür.
Protokol həm yol polisi tərəfindən, həm də foto və video qeydiyyat vasitələri ilə rəsmiləşdirilə bilir, deməli sizi saxlamadan da cərimə yazmaq mümkündür. Maddənin qüvvədə olan redaksiyasını e-qanun.az saytından oxumaq olar.
Cərimə məbləğləri
| Şəxs kateqoriyası | Cərimə |
|---|---|
| Fiziki şəxs | 50 manat |
| Vəzifəli şəxs | 100 manat |
| Hüquqi şəxs | 300 manat |
Qanunvericilik dəyişə bildiyi üçün qüvvədə olan redaksiyanı e-qanun.az saytından yoxlamağı tövsiyə edirik.
20 günlük qayda
İnzibati məsuliyyətə cəlb olunduqdan sonra 20 gün ərzində icbari sığorta müqaviləsi bağlanmalıdır və bu müddət ərzində eyni əmələ görə təkrar məsuliyyət tətbiq edilmir.
Bir dəfə cərimələnən sürücü həmin gün ikinci dəfə saxlanılsa, eyni pozuntuya görə yenidən cərimələnmir, lakin 20 gün keçəndən sonra bu qorunma bitir və hər yeni yoxlama yeni protokol deməkdir.
Kim cərimə riski altındadır?
Sürücülərin bir hissəsi elə düşünür ki, tələb yalnız minik avtomobilinə aiddir. Meyar markaya yox, iki texniki rəqəmə baxır.
Mühərrikin işçi həcmi 50 kub sm və daha çoxdursa, ya da konstruktiv maksimal sürət saatda 50 kilometrdən artıqdırsa, həmin nəqliyyat vasitəsi üçün müqavilə bağlamaq icbaridir. Qoşqular, yarımqoşqular, traktorlar, tramvaylar və trolleybuslar da bu siyahıya düşür.
Praktikada ən çox mopedlər və motosikletlər gözdən qaçır. Sahibi bunu nəqliyyat vasitəsi saymır, 469.3-cü maddə üçün fərq yaranmır, nəticədə cərimə gözlənilməz gəlir.
Ona görə də yola çıxmazdan əvvəl bilmək lazımdır ki, texniki pasportdakı mühərrik həcmi bu həddən yuxarıdırsa, müqavilə seçim deyil, öhdəlikdir.
Əsl xərc: qəza zamanı tam maddi məsuliyyət
Sığortası olmayan sürücü qəza törədəndə zərərçəkənin avtomobilinə və sağlamlığına dəyən bütün ziyanı öz vəsaiti hesabına ödəyir, orta ağırlıqlı bir yol-nəqliyyat hadisəsinin məbləği illik sığorta haqqını dəfələrlə üstələyir, sağlamlığa zərər dəyibsə rəqəm daha da böyüyür.
Bu səbəbdən cəriməni "risk qiyməti" kimi görmək səhvdir. 50 manatlıq cərimə ilə on minlərlə manatlıq məsuliyyət eyni tərəzidə durmur.
Sığortasız qəza neçə manata düşür?
Yuxarıdakı cümlə çox ümumi səslənir, rəqəmləri açıq yazırıq. Aşağıdakı məbləğlər müqavilə olsaydı sığortaçının ödəyəcəyi yuxarı hədlərdir.
| Zərərin növü | Sığortaçının həddi |
|---|---|
| Bir fiziki şəxsin sağlamlığına dəyən zərər | 5 000 manat |
| Bir hadisə üzrə sağlamlıq zərərinin cəmi | 50 000 manat |
| Üçüncü şəxslərin əmlakına dəyən zərər | 5 000 manat |
Müqavilə yoxdursa, bu sütun bütövlükdə sizin öhdənizə keçir. Yəqin razılaşarsınız ki, 50 manatlıq cərimə ilə 50 000 manatlıq məsuliyyət bir tərəzidə durmur.
Bir detalı da nəzərə alın. Sərnişinlər üçüncü şəxs sayılır, ölüm halında onların ailə üzvləri də bu statusu alır, deməli öz avtomobilinizdəki adamlar da tələb irəli sürə bilir.
Təminat hədləri və onların necə işlədiyi icbari sığorta səhifəsində ətraflı yazılıb.
Kameralar sizi yol polisi olmadan da cərimələyir
Çoxu elə bilir ki, sığortasızlıq yalnız yol polisi saxlayanda üzə çıxır. Əslində vəziyyət daha ciddidir. Xüsusi kameralar və radarlar sığortasız avtomobili elə yanından keçəndə tanıyır və cəriməni avtomatik yazır.
Fərq böyükdür. Yol polisi saxlayanda heç olmasa xəbəriniz olur və müqaviləni həmin gün bağlaya bilərsiniz. Kamera səssiz işləyir, siz yolunuza davam edirsiniz və cərimədən yalnız çox sonra xəbər tutursunuz. Bu müddətdə hər keçid yeni protokol deməkdir.
Bir ildə ən çox neçə dəfə cərimələnmək olar?
Bu sualı çox verirlər, cavabı da 20 günlük qaydadan çıxır. Hər məsuliyyətə cəlb olunmadan sonra 20 gün qorunma işləyir, həmin müddət bitəndə növbəti yoxlama yeni protokol deməkdir.
Təqvim ili 365 gündür, 20 günə bölsəniz nəzəri yuxarı hədd 18 protokol alınır. Fiziki şəxs üçün bu, bir ildə 900 manata qədər məbləğ deməkdir, halbuki Bakıda 1501–2000 sm³ mühərrikli avtomobilin illik sığorta haqqı 82.5 manatdır.
Bu hesab real proqnoz deyil, yuxarı həddi göstərir. Praktikada rəqəm nə qədər yol gedəcəyinizdən və kameraların sıxlığından asılı olur, amma istiqamət dəyişmir. Cərimə təkrarlanan xərcdir, sığorta haqqı ildə bir dəfə ödənilir.
Qiymətin necə hesablandığını qiymət səhifəsində əmsallarla göstərmişik.
Cəriməni necə yoxlamaq olar?
İnzibati cərimələri Daxili İşlər Nazirliyinin və Dövlət Yol Polisinin rəsmi xidmətləri üzərindən yoxlayırlar. Sığorta müqaviləsinin özünün statusuna isə isb.az vahid bazasından baxmaq olar, icbari sığorta yoxlamanın addımları ayrıca yazılıb.
Cərimə ilə sığorta haqqının müqayisəsi
Sürücülər arasında yayılmış bir hesab var: "cərimə sığortadan ucuzdursa, bağlamağa dəyməz". Bu hesab iki mühüm şeyi nəzərə almır.
- Cərimə təkrarlanır. 20 günlük qorunma bitəndən sonra növbəti yoxlamada yenidən protokol yazılır və il ərzində məbləğ toplanır.
- Qəza riski bu qiymətə daxil deyil. Cərimə sabit rəqəmdir, qəza zamanı məsuliyyət açıq həddir və bir hadisə bütün "qənaəti" dəfələrlə silir.
Üstəlik sığortasız keçən dövr bonus-malus tarixçəsinə mənfi təsir edir və növbəti müqavilə bahalaşır (bonus-malusun necə işlədiyi).
Bir şeyi də qarışdırmayın. Cərimə yalnız icbari müqavilənin olmamasına görə yazılır, kasko üçün heç bir cərimə nəzərdə tutulmur, çünki o, könüllü məhsuldur. Dörd növün hansının icbari olduğu avto sığorta növləri səhifəsindədir.
Sığorta bitibsə, cərimədən əvvəl nə etmək lazımdır?
Vəziyyət çoxuna tanışdır. Müqavilə bitib, hələ heç kim sizi saxlamayıb, yolda hər gün risk toplanır.
Burada bir yanlış təsəvvür var ki, onu mütləq düzəltmək lazımdır. 20 günlük qorunma yalnız məsuliyyətə cəlb olunandan sonra işə düşür, deməli hələ cərimə almamısınızsa, sizi müdafiə edən heç bir müddət yoxdur və ilk yoxlama elə ilk protokolu yaza bilər.
Addımlar sadədir.
- Statusu vahid bazadan yoxlayın (bəzən müqavilə artıq uzadılmış olur, sahibi bunu bilmir).
- Bitmə tarixini köhnə müqavilədən və ya baza çıxarışından tapın.
- Müqaviləni həmin gün bağlayın, bir günlük gecikmə də protokol üçün kifayət edir.
Nəzərə alın ki, sığortasız keçən günlər sonradan geriyə doğru rəsmiləşdirilmir (müqavilə yalnız bağlandığı tarixdən qüvvəyə minir), deməli bu müddətdə baş verən bir hadisənin bütün maddi yükü sizin öhdənizdə qalır və cərimə həmin yükün yanında kiçik rəqəm kimi görünür.
Sığorta artıq bitibsə, hansı sənədlərlə və hansı ardıcıllıqla hərəkət etməli olduğunuzu ayrıca səhifədə yazmışıq, avtomobil sığortasının bitmə tarixini yoxlamaq yollarını da göstərmişik.
Cəriməyə etiraz etmək olarmı?
İnzibati xəta üzrə qərardan qanunvericiliyin müəyyən etdiyi müddət və qaydada şikayət vermək mümkündür, etiraz zamanı ən çox işə yarayan sübut isə müqavilənin həmin tarixdə qüvvədə olduğunu göstərən baza çıxarışıdır.
Ona görə cərimə alanda ilk addımınız vahid bazadan statusu yoxlamaq olmalıdır. Bəzən müqavilə əslində qüvvədə olur, sadəcə sənəd avtomobildə olmur.
Kim cərimələnir, sahib yoxsa sürücü?
İXM-in 469.3-cü maddəsi müqavilə bağlamamaq əməlini cəzalandırır, yəni məsuliyyət ilk növbədə nəqliyyat vasitəsi sahibinin öhdəliyi ilə bağlıdır, praktikada protokol yoxlama anında avtomobili idarə edən şəxsə də rəsmiləşdirilə bilir.
Başqasının avtomobilini idarə edirsinizsə, yola çıxmazdan əvvəl sığortanın qüvvədə olduğunu nömrə ilə yoxlayın.
Sürücülərin ən çox etdiyi dörd səhv
Bu səhvlərin hamısı eyni nəticəyə gətirib çıxarır.
- Cəriməni risk qiyməti saymaq. 50 manatı illik sığorta haqqı ilə müqayisə edən sürücü hesaba qəza ehtimalını daxil etmir, halbuki müqavilə olmayanda zərərçəkənin əmlakına və sağlamlığına dəyən zərərin hamısı onun şəxsi vəsaitindən ödənilir və bu rəqəmin yuxarı həddini qanun deyil, hadisənin ağırlığı müəyyən edir.
- Kameranın görmədiyini düşünmək. Foto və video qeydiyyat vasitələri avtomobili nömrəsinə görə tanıyır, deməli sizi heç kim saxlamasa belə protokol yazıla bilər və bundan çox vaxt yalnız cərimə siyahısına baxanda xəbər tutursunuz ki, o vaxta qədər bir neçə keçid toplanmış olur.
- Kağız sənədə güvənmək. Yoxlama vahid elektron bazadan aparıldığı üçün avtomobildəki köhnə blank heç nəyi dəyişmir, burada tək əhəmiyyətli şey müqavilənin bazada qüvvədə görünməsidir, odur ki, mübahisə zamanı ən güclü sübut da elə baza çıxarışı olur.
- Protokolu gözləmək. 20 günlük qorunma yalnız məsuliyyətə cəlb olunandan sonra başlayır, deməli cərimə gəlməyib deyə gözləmək sizi qorumur, əksinə hər keçən gün yeni protokol riski yaradır və bu risk siz müqaviləni bağlayana qədər heç azalmır.
Siyahının hamısını bir cümləyə yığmaq olar. Müqavilənin qüvvədə olub-olmadığını vaxtında bilmək həm cəriməni, həm də qəza xərcini aradan qaldırır. Yoxlama bir dəqiqə çəkir. Bazaya avtomobilin nömrəsi ilə də, texpasport nömrəsi ilə də baxmaq mümkündür. Addımları icbari sığorta yoxlama səhifəsində yazmışıq.
Necə qarşısını almaq olar?
Cərimələrin praktiki olaraq hamısı bir səbəbdən yaranır. Müqavilənin bitdiyi unudulur. Müqavilə bir illikdir, avtomatik uzanmır, xatırlatmanı da qanun təmin etmir.
Avtomobil sığortasının bitmə vaxtını öyrənmək üsulları ayrıca yazılıb, sığorta artıq bitibsə nə etməli olduğunuz burada yazılıb.
Sığortanızın nə vaxt bitdiyini bir daha düşünməmək üçün avtomobili pulsuz sığorta nəzarətinə qoşun. Şəxsi sığorta agentiniz sizin əvəzinizə mütəmadi yoxlayır. Bitməyə 30 gün qalmış sizə mesaj göndərir və zəng edir.
Tez-tez verilən suallar
469.3-cü maddə nədir?
İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 469.3-cü maddəsi icbari sığorta müqaviləsi bağlamamağa görə inzibati cəriməni müəyyən edir. Maddə sənədin yanınızda olmamasını deyil, müqavilənin özünün olmamasını cəzalandırır.
İcbari sığortası olmayan sürücü nə qədər cərimələnir?
İXM-in 469.3-cü maddəsinə görə fiziki şəxslər 50 manat, vəzifəli şəxslər 100 manat, hüquqi şəxslər isə 300 manat ödəyir.
Motosiklet və mopedə görə də cərimə yazılır?
Bəli. Mühərrikin işçi həcmi 50 kub sm və daha çoxdursa, ya da maksimal sürət saatda 50 kilometrdən artıqdırsa, müqavilə icbaridir və onun olmaması 469.3-cü maddə üzrə cərimələnir.
Cəriməni ödəsəm sığorta bağlamaq öhdəliyi qalırmı?
Qalır. Cərimə ödənişi müqaviləni əvəz etmir, məsuliyyətə cəlb olunandan sonra 20 gün ərzində müqavilə bağlanmalıdır, əks halda növbəti yoxlamada yeni protokol yazılır.
Cərimədən sonra nə qədər müddətə sığorta bağlamalıyam?
Məsuliyyətə cəlb olunandan sonra 20 gün ərzində müqavilə bağlanmalıdır, bu müddətdə eyni əmələ görə təkrar cərimə tətbiq olunmur.
Eyni gündə iki dəfə cərimələnə bilərəmmi?
20 günlük qaydaya görə məsuliyyətə cəlb olunandan sonra həmin müddət ərzində eyni əmələ görə təkrar inzibati məsuliyyət tətbiq edilmir.
Sığortasız qəza törətsəm nə olur?
Zərərçəkənin avtomobilinə və sağlamlığına dəyən bütün ziyanı öz vəsaitinizlə ödəyirsiniz, bu məbləğ isə illik sığorta haqqını dəfələrlə üstələyə bilir.