Avto sığorta növləri hansılardır və sizə hansı lazımdır?
"Avto sığorta" ümumi addır və onun altında bir-birindən tamamilə fərqli iki məhsul dayanır. Biri qanunun tələb etdiyi icbari sığortadır, digəri tamamilə könüllü olan kasko. Onları qarışdırmaq baha başa gəlir, hər biri başqa riski örtür.
Avtosığorta nə deməkdir?
Sözü həm birləşik, həm də ayrı yazırlar, mənası dəyişmir.
Avtosığorta nəqliyyat vasitəsi ilə bağlı sığorta məhsullarının ümumi adıdır, ayrıca bir məhsulun adı deyil, elə buna görə şirkətə müraciət edəndə sizdən həmişə hansı növü istədiyinizi soruşurlar.
Mexanizm bütün növlərdə eynidir. Siz sığorta haqqı ödəyirsiniz, şirkət müqavilədə yazılmış hal baş verəndə zərəri təminat məbləği həddində ödəyir. Fərq yalnız ondadır ki, hansı zərər və kimin zərəri örtülür.
Elə bu bir sualın cavabı da növü seçir. Başqasına vurduğunuz zərəri icbari sığorta ödəyir, öz avtomobilinizin zədəsini yalnız kasko ödəyir, bu ikisini qarışdıran sürücü qəza anında gözlənilməz xəbər alır.
İki əsas növün fərqi
| İcbari sığorta | Kasko | |
|---|---|---|
| Məcburidirmi? | Bəli, qanunla | Xeyr, könüllü |
| Kimi qoruyur? | Zərərçəkəni | Sizi |
| Öz avtomobilin zədəsi | Ödənilmir | Ödənilir |
| Oğurluq | Ödənilmir | Şərtə görə ödənilir |
| Qiymət səviyyəsi | Aşağı, tənzimlənən | Avtomobilin dəyərindən asılı |
| Olmadıqda cərimə | Var | Yoxdur |
Ən vacib detalı ayrıca vurğulamaq lazımdır. Kasko icbari sığortanı əvəz etmir və kaskosu olan sürücü də icbari müqavilə bağlamalıdır, əks halda yol polisi onu cərimələyir. Kaskonun şərtləri, qiyməti və nəyi ödədiyi kasko nədir səhifəsindədir.
Azərbaycanda dörd müqavilə növü var
Sürücülərin çoxu ikisini tanıyır, halbuki sərhədi keçən kimi digər ikisi işə düşür.
| Növ | Nəyi örtür | Kim üçün | İcbaridir? |
|---|---|---|---|
| İcbari sığorta | Başqasına vurduğunuz zərər | Azərbaycanda qeydiyyatda olan nəqliyyat | Bəli |
| Kasko | Öz avtomobilinizin zədəsi, oğurluq | Könüllü seçim | Xeyr |
| Yaşıl Kart | Xaricdə başqasına vurduğunuz zərər | Xaricə çıxan Azərbaycan avtomobili | Səfər üçün bəli |
| Sərhəd sığortası | Azərbaycanda başqasına vurduğunuz zərər | Xarici qeydiyyatlı avtomobil | Girişdə bəli |
Cədvəldən bir nəticə çıxır ki, dördünün üçü məsuliyyət sığortasıdır, yalnız kasko sizin öz əmlakınızı qoruyur. Başqa sözlə, icbari müqavilə qəzadan sonra sizin avtomobilinizə bir manat da ödəmir.
Dörd növün hər birinin izahı icbari sığorta səhifəsindədir.
Hansı hallarda kasko məntiqlidir?
Kasko hər avtomobil üçün özünü doğrultmur və qərar verərkən sadə bir hesaba baxmaq kifayət edir. İllik sığorta haqqı avtomobilin bazar dəyərinin neçə faizinə bərabərdir?
- Yeni və ya bahalı avtomobil üçün kasko demək olar həmişə sərfəlidir, axı bir dəfəlik təmir xərci illik haqqı asanlıqla üstələyir.
- Kreditlə alınmış avtomobildə seçim sizin deyil, bank kaskonu özü tələb edir.
- Köhnə, aşağı dəyərli avtomobildə isə kasko haqqı maşının bazar dəyərinə nisbətdə baha düşür və çox vaxt məntiqini itirir.
İcbari sığorta hansı rəqəmlərlə işləyir?
Könüllü növlərdə qiyməti bazar müəyyən edir, icbari növdə hər rəqəm qanunla bağlıdır.
Baza sığorta haqqı 50 manatdır və onun üstünə mühərrik həcmi, istifadə ərazisi, sürücünün yaşı, təcrübəsi və bonus-malus sinfi kimi əmsallar gəlir. Yekun məbləğ baza haqqı ilə mühərrik əmsalının hasilinin üç qatını keçə bilmir, deməli əmsallar nə qədər pis olsa da yuxarı hədd var.
Təminat məbləğləri də sabitdir. Bir fiziki şəxsin sağlamlığına dəyən zərər üzrə 5 000 manat, bir hadisə üzrə sağlamlıq zərərinin cəmi üzrə 50 000 manat, üçüncü şəxslərin əmlakına dəyən zərər üzrə 5 000 manat. Bu məbləğlər müqavilə müddətində azalmır.
Tələbin özü iki texniki rəqəmdən asılıdır. Mühərrikin işçi həcmi 50 kub sm və daha çoxdursa, ya da konstruktiv maksimal sürət saatda 50 kilometrdən artıqdırsa, müqavilə bağlamaq icbaridir.
Hesablama qaydasını Mərkəzi Bank təsdiqləyir, bunu bilmək praktik nəticə verir ki, eyni avtomobil üçün bütün şirkətlərdə icbari sığortanın qiyməti eyni çıxır, şirkət axtarmaqla onu ucuzlaşdırmaq mümkün olmur. Əmsalların tam siyahısı qiymət səhifəsindədir.
Avto sığorta neçə müddətə bağlanır?
Hər iki növ standart olaraq bir illik bağlanır. İcbari sığortada müddəti qanun müəyyən edir, kaskoda isə şirkətdən asılı olaraq daha qısa variantlar da tapmaq olar.
Müddətin bitməsi ilə bağlı suallara sığortanın bitmə tarixini yoxlamaq səhifəsində cavab vermişik.
Avto sığortanı necə yoxlamaq olar?
İcbari sığorta vahid dövlət bazasında saxlanıldığı üçün avtomobilin nömrəsi ilə yoxlanıla bilir (isb.az üzərindən), kasko isə fərdi müqavilədir və yalnız onu bağladığınız şirkətdən soruşmaqla dəqiqləşir.
Fərqi praktikada belə görünür. İcbari müqavilənin statusunu istənilən avtomobil üçün nömrə ilə bir dəqiqədə öyrənmək mümkündür, kaskonun olub-olmadığını isə kənar adam heç bir açıq bazadan görə bilmir, bu məlumat yalnız müqavilə sahibinə və şirkətə açıqdır.
Bir məhdudiyyəti də əlavə edək. Açıq yoxlama müqavilənin həmin an qüvvədə olduğunu göstərir, bitmə tarixini göstərmir, elə bu səbəbdən tarixi ayrıca izləmək lazım gəlir ki, müddət sizin üçün gözlənilmədən bitməsin.
Bütün üsulları bir yerdə müqayisə etmişik.
Sığortanızın nə vaxt bitdiyini bir daha düşünməmək üçün avtomobili pulsuz sığorta nəzarətinə qoşun. Şəxsi sığorta agentiniz sizin əvəzinizə mütəmadi yoxlayır. Bitməyə 30 gün qalmış sizə mesaj göndərir və zəng edir.
Avto sığorta qiyməti nədən asılıdır?
İcbari sığortada tarif tənzimlənir və əsasən nəqliyyat vasitəsinin növü, mühərrik həcmi, ərazi və bonus-malus əmsalı rol oynayır. Kaskoda isə hesablama tamamilə başqa məntiqlə gedir. Orada avtomobilin bazar dəyəri, yaşı, markası, saxlanma şəraiti və seçdiyiniz şərtlər (azadolma məbləği, oğurluğun daxil olub-olmaması) qiyməti formalaşdırır.
Hesablamanın bütün detallarını icbari sığortanın qiyməti səhifəsində açmışıq.
Hansı növ sizə lazımdır?
Dörd tipik vəziyyət var, cavab da onların içindədir.
- Yalnız şəhərdə gəzən, orta yaşlı avtomobil. İcbari müqavilə kifayətdir, kasko haqqı maşının dəyərinə nisbətdə baha düşür.
- Kreditlə alınmış avtomobil. Seçim sizin deyil, bank kaskonu özü tələb edir, icbari müqavilə də bunun üstünə bağlanır.
- Yeni və ya bahalı avtomobil. İkisi birlikdə məntiqlidir, belə ki bir dəfəlik təmir xərci illik kasko haqqını asanlıqla üstələyir.
- Xaricə səfər planlaşdıranlar. İcbari müqavilənin üstünə Yaşıl Kart lazım olur, onu da yola düşməzdən əvvəl almaq lazımdır.
Bir qaydanı da yadda saxlayın. Kasko icbari müqaviləni heç vaxt əvəz etmir, kaskosu olan sürücü də icbari sığorta bağlamalıdır, əks halda İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 469.3-cü maddəsi üzrə fiziki şəxslər 50 manat, vəzifəli şəxslər 100 manat, hüquqi şəxslər 300 manat cərimə ödəyir.
Cərimə və onun təkrarlanma qaydası cərimə səhifəsində yazılıb.
Hansı şirkəti seçmək lazımdır?
İcbari sığortada bu sual göründüyündən asandır.
Tarif tənzimləndiyi üçün eyni avtomobil və eyni bonus-malus sinfi üçün məbləğ bütün şirkətlərdə praktiki olaraq eynidir, deməli qiymət müqayisəsi burada vaxt itkisidir. Əsl fərq ödəniş anında üzə çıxır.
| Meyar | Niyə vacibdir |
|---|---|
| Ödəniş sürəti | Qəzadan sonra zərərin nə qədər tez ödənilməsi |
| Ekspertiza şəbəkəsi | Zərəri qiymətləndirən nöqtələrin sayı və coğrafiyası |
| Çağrı mərkəzi | Hadisə anında dərhal əlaqə saxlaya bilmək |
| Onlayn xidmətlər | Müqaviləyə baxış, yenilənmə, sənəd əldə etmə |
| Filial şəbəkəsi | Region sürücüləri üçün əlçatanlıq |
Bazarda icbari avtomobil sığortası təklif edən tanınmış şirkətlərə PAŞA Sığorta, Atəşgah Sığorta, Qala Sığorta, Mega Sığorta və Xalq Sığorta daxildir, lisenziyalı şirkətlərin tam və aktual siyahısını Mərkəzi Bank öz rəsmi saytında dərc edir.
Kaskoda vəziyyət tam başqadır, orada hər şirkət öz hesabını apardığı üçün qiymət müqayisəsi real qənaət gətirir.
Şirkəti dəyişmək olarmı?
Olar, həm də heç kimdən icazə almadan.
Müqavilə bitəndən sonra növbəti ili istənilən başqa lisenziyalı şirkətdə bağlaya bilərsiniz. Burada bir incəlik var ki, çox sürücü onu bilmədiyi üçün şirkəti dəyişməyə ehtiyat edir.
Bonus-malus tarixçəniz şirkətdə deyil, vahid bazada saxlanılır, deməli şirkət dəyişəndə endiriminiz sizinlə birlikdə köçür və sıfırdan başlamırsınız (bonus-malus əmsalları).
Müqavilənin hansı şirkətdə olduğunu unutmusunuzsa, avtomobilin nömrəsi ilə İSB yoxlamasından həm müqaviləni, həm də sığortaçını müəyyən etmək mümkündür.
Avto sığortada işlənən əsas anlayışlar
| Anlayış | Nə deməkdir |
|---|---|
| Sığorta haqqı | Müqavilə üçün ödədiyiniz məbləğ |
| Təminat məbləği | Sığortaçının ödəyəcəyi yuxarı hədd |
| Azadolma (franşiza) | Zərərin sizin üzərinizdə qalan hissəsi |
| Bonus-malus | Qəza tarixçəsinə görə haqqı dəyişən əmsal |
| Subroqasiya | Sığortaçının ödədiyini təqsirkardan geri alma hüququ |
| Sığorta hadisəsi | Ödəniş öhdəliyi yaradan hal |
Motosiklet, yük maşını və digər nəqliyyat
İcbari sığorta tələbi yalnız minik avtomobillərinə aid deyil. Motosikletlər, yük maşınları, avtobuslar və qeydiyyatda olan digər nəqliyyat vasitələri də bu rejimə düşür, sadəcə baza tarif fərqlənir, belə ki hesablamada nəqliyyatın növü və mühərrik həcmi birbaşa iştirak edir.
Kommersiya nəqliyyatı üçün əlavə könüllü məhsullar da var. Bunlara yük sığortası, sürücü və sərnişinlər üçün fərdi qəza sığortası kimi.
Avtosığorta haqqında ən çox yayılmış dörd səhv fikir
Bu dördünü hər gün eşidirik, hər biri də baha başa gəlir.
- "Kaskom var, icbari lazım deyil." Kasko icbari müqaviləni əvəz etmir və yol polisi yoxlamada məhz icbari müqaviləyə baxır, onun olmaması İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 469.3-cü maddəsi üzrə cərimə yaradır.
- "İcbari sığorta mənim avtomobilimi də ödəyir." Ödəmir. İcbari müqavilə yalnız sizin başqasına vurduğunuz zərəri örtür, öz avtomobilinizin zədəsi üçün kasko lazımdır, bunu qəza anında öyrənən sürücülərin sayı isə az deyil.
- "Şirkət axtarsam icbari sığorta ucuz olar." Olmayacaq. Hesablama qaydasını Mərkəzi Bank təsdiqləyir, deməli eyni avtomobil üçün bütün şirkətlərdə rəqəm eynidir, fərq yalnız xidmətdə və ödəniş sürətində olur.
- "Yaşıl Kartı sərhəddə alaram." Bu, planı pozan səhvdir, belə ki sənədi yola düşməzdən əvvəl almaq lazımdır və onun müddəti bütün səfəri örtməlidir, əks halda sərhəddə gecikmə yaranır.
Dördünün kökü birdir. Adamlar "avtosığorta" sözünü bir məhsul kimi anlayır, halbuki o, dörd ayrı müqavilənin ümumi adıdır və hər birinin öz qaydası var.
Müqavilənizin hansı növ olduğunu və nə vaxt bitdiyini bilmirsinizsə, avtomobili pulsuz nəzarətə qoşun ki, bitmə tarixi yaxınlaşanda xəbəri sizə özümüz verək.
Xaricə çıxarkən avto sığorta
Azərbaycanda bağlanmış icbari müqavilə yalnız ölkə daxilində işləyir, avtomobillə sərhədi keçəndə Yaşıl Kart (Green Card) adlanan ayrıca sənəd tələb olunur və onsuz bir sıra ölkəyə giriş sadəcə mümkün olmur.
Əks istiqamət də eyni məntiqlə işləyir. Xaricdə qeydiyyatda olan avtomobil Azərbaycana daxil olanda sərhəd sığortası bağlayır. Üç müqavilə növünün izahı hub səhifədədir.
Tez-tez verilən suallar
Avtosığorta nədir?
Avtosığorta nəqliyyat vasitəsi ilə bağlı sığorta məhsullarının ümumi adıdır, ayrıca bir məhsulun adı deyil. Azərbaycanda onun altında dörd müqavilə dayanır, yəni icbari sığorta, kasko, Yaşıl Kart və xarici avtomobillər üçün sərhəd sığortası, bunların da hər biri tamamilə başqa riski örtür.
Azərbaycanda hansı sığorta növü icbaridir?
Avtomobil sahibləri üçün icbari olan növ mülki məsuliyyətin icbari sığortasıdır və o, mühərrikin işçi həcmi 50 kub sm və daha çox olan, ya da maksimal sürəti saatda 50 kilometrdən artıq olan bütün nəqliyyat vasitələrinə şamil edilir, kasko isə həmişə könüllü qalır.
İcbari sığorta ilə kasko arasında hansı fərq var?
İcbari sığorta sizin başqasına vurduğunuz zərəri ödəyir və təminat hədləri qanunla müəyyən olunub, bir fiziki şəxsin sağlamlığı üzrə 5 000 manat, bir hadisə üzrə 50 000 manat, əmlak üzrə 5 000 manat. Kasko isə öz avtomobilinizin zədəsini və şərtə görə oğurluğu ödəyir, qiyməti də maşının bazar dəyərindən asılı olur.
Avto sığorta ilə icbari sığorta eyni şeydirmi?
Tam eyni deyil. "Avto sığorta" ümumi addır, onun altında qanunun tələb etdiyi icbari sığorta və könüllü kasko dayanır.
Kasko varsa icbari sığorta bağlamaq lazımdırmı?
Bəli. Kasko icbari sığortanı əvəz etmir, icbari müqaviləni qanun tələb edir və onsuz avtomobil idarə etmək inzibati məsuliyyətə səbəb olur.
İcbari sığortanı hansı şirkətdən almaq daha sərfəlidir?
İcbari sığortada tarif tənzimləndiyi üçün qiymət fərqi kəskin deyil. Seçimdə əsas meyar ödəniş sürəti, ekspertiza şəbəkəsi və çağrı mərkəzinin işidir.
Sığorta şirkətini dəyişsəm bonus-malusum itirmi?
Xeyr. Bonus-malus tarixçəsi vahid bazada saxlanılır və şirkət dəyişəndə də nəzərə alınır.
Avto sığorta neçə müddətə bağlanır?
Standart müddət bir ildir. İcbari sığortada bu müddəti qanun müəyyən edir.
Avtomobili satanda sığorta nə olur?
Müqavilə sahibin məsuliyyətinə bağlı olduğu üçün satışdan əvvəl onun taleyini sığorta şirkəti ilə dəqiqləşdirmək lazımdır.
Əlaqəli mövzular
- İcbari sığorta nədir və necə işləyir?
- İcbari sığortanın qiyməti necə hesablanır?
- İcbari sığorta cəriməsi nə qədərdir?
- İcbari sığorta al: nə lazımdır və necə bağlanır?
- İcbari sığorta yoxla
- Nömrə ilə sığorta yoxla
- Sığortanı yoxlamağın yolları
- Avtomobil sığortasının bitmə tarixini necə yoxlamaq olar?
- Sığorta bitibsə nə etməli?
- Texpasport nədir, nömrəsi haradan tapılır?
- Yaşıl Kart sığortası nədir və kimə lazımdır?
- Kasko nədir və kimə lazımdır?
- Bonus-malus nədir və sığorta qiymətini necə dəyişir?
- Sığorta Yoxla haqqında
- Bizimlə əlaqə
- Məxfilik siyasəti